Açık denizlerde yelkenli tekne yönetimi; kaptanın sorumlulukları, tekne seçimi ve güvenlik önlemleri gibi üzerinde durulması gereken hayati konular

Okyanus geçişlerinde aslında ‘doğrudan rota’ diye bir şey yoktur. Hiçbir şey zorlanmamalıdır çünkü her zaman galip gelen doğa olur. Eğitim ve tecrübe, doğanın size getireceği olumsuz koşulları engellemeye yetmez fakat acil durumlarda en kısa zamanda ve en doğru müdahaleyi yapma yetisi verir. Açık denizlerde yelkenli tekne yönetimi; kaptanın sorumlulukları, tekne seçimi ve güvenlik önlemleri gibi üzerinde durulması gereken hayati konuları daha önce de Naviga sayfalarında ele almıştık, bir kez daha gözden geçirelim. 

 

 

Açık deniz ve okyanus geçişlerinde kaptan, teknenin ve mürettebatın güvenliğinden birinci derecede sorumludur. Bu zorlu koşullarda kaptanın rolü, rutin seyirlerden çok daha kritik hale gelir.

Okyanus geçişleri hem teknik hem de zihinsel hazırlık gerektirir. Kaptan, teknenin fiziksel kapasitesini ve de mürettebatın psikolojik dayanıklılığını gözetmelidir. Unutulmamalıdır ki doğru tekne seçimi ve düzenli bakım, açık denizlerdeki maceranın temelini oluşturur. Doğru hazırlanmış ve bakımları yapılmış bir tekne, riski en aza indirmenizi sağlar. İyi eğitilmiş ve sorumluluklarının bilincinde olan bir ekip, kaptanın işlerini kolaylaştıracaktır.

Uzun okyanus geçişleri, yelkenli tekne ile açık deniz macerasının en önemli aşamalarından biridir. Bu geçişlerde doğru rota seçimi, tekne hazırlığı ve güvenlik önlemleri büyük önem taşır. Özellikle Kanarya Adaları’ndan Karayipler’e yapılan geçişlerde, rüzgâr ve dalga koşullarına göre kuzey, orta veya güney rotalarından birini seçmek kaptanın kararıdır.

Kuzey rotası: Bu rota, daha kuzeydeki enlemlerde seyir yapmayı gerektirir ve genellikle daha sert hava koşullarıyla karşılaşılır. Bu rotayı tercih edenler, daha hızlı bir geçiş yapabilir ancak daha zorlu koşullara hazırlıklı olmalıdır.

Orta rota: Bu rota, Kanarya Adaları’nın güneyinden başlar ve Karayipler’e doğru devam eder. Kuzey rotasına göre daha dengeli hava koşulları sunar ve genellikle daha rahat bir geçiş sağlar.

Güney rotası: Bu rota, en güneydeki enlemlerde seyir yapmayı gerektirir ve genellikle daha sakin hava koşullarıyla karşılaşılır. Bu rotayı tercih edenler, daha uzun bir geçiş süresine hazırlıklı olmalıdır ancak daha keyifli bir seyir deneyimi yaşayabilir.

Kaptanın sorumluluklarını, liderlik ve güvenlik başlıkları altında alınması gereken önlemleri madde madde inceleyelim. 

 * Mürettebat koordinasyonu: Görev dağılımı net olmalıdır. Dümenci, cenova-flokçu, ana yelkenci gibi rollerdeki ekip üyeleri, sert havalarda hızlı ve koordineli hareket etmelidir. Mürettebat deniz tutması gibi durumlara karşı hazırlıklı olmalı ve herkesin görevlerini eksiksiz yerine getirebilmesi için önceden tatbikatlar yapılmalıdır.

 * Acil durum planları: Yangın, su alma veya personel kaybı gibi senaryolar için tatbikatlar yapılmalı, acil iletişim ekipmanı (EPIRB, uydu telefonu) test edilmelidir. Ayrıca, can salı ve acil durum fişekleri kolay erişilebilir bir yerde tutulmalıdır. Ekibin rolü önceden talimler ile mutlaka çalışılmalıdır. Gece yarısı ekibin büyük bölümü uyurken vardiya tutan personel tarafından yapılacaklar mutlaka önceden konuşulmalıdır. Herkesin can yeleği yeri belli olmalı ve bedenine göre ayarlanmış, en kısa zamanda giyilecek şekilde talimleri yapılmış olmalıdır. Sert havalarda ve geceleri mutlaka giyilmelidir.

 * Dayanıklılık ve malzeme kalitesi: Fiberglas teknelerde ozmoz riski kontrol edilmeli, salma bağlantıları ve şaft yatağı gibi kritik noktalar bir uzman tarafından incelenmelidir. Özellikle uzun yolculuklarda teknenin yapısal bütünlüğü hayati öneme sahiptir. Okyanus dalgalarına karşı tekne gövdesinde zorlanmalar ve burulmalar olacaktır. Sağlam olmayan, zayıf hangi nokta varsa patlamaya hazır bomba gibidir.

Tekne üretici firmaları, ürettikleri tekneleri seyir yapabilecekleri deniz şartlarına göre dört sınıfa ayırıyor. 

- Class A Ocean (okyanus): Bofor 8’i aşan rüzgâr ve 4 metrenin üzeri dalgalarda seyir için dizayn edilenler.

- Class B Offshore (açık deniz): Bofor 8’e kadar (bofor 8 dahil) rüzgâr ve 4 metre dalgaya kadar (4 metre dahil) seyir için dizayn edilenler.

- Class C Inshore (kıyı seyri): Yakın seyirler, büyük körfezler, göller ve akarsular da bofor 6’ya kadar rüzgâr ve 2 metre dalgaya kadar seyir için dizayn edilenler.

- Class D Inland or sheltered coastal waters (sığ sular): Küçük, kapalı denizler, kanallar, nehirlerde bofor 4 ve yarım metre dalgaya kadar seyir için dizayn edilenler.   

Bu bilgiler ışığında sigortacınızla konuşarak teknenizin sigortasının kapsama alanını genişletmeniz gereklidir. Genellikle ülkemizdeki tekne sigortası kapsama bölgesi Cebelitarık’a kadar; Akdeniz, Karadeniz ve Ege Denizi ile sınırlı oluyor. Biz uğrayacağımız tüm ülkeler ile yolumuz üzerindeki tüm denizleri ve okyanusları tek tek sigorta poliçesi üzerine işlettik. Yani kapsama alanını en açık hali ile yazdık. Ayrıca teknenin üzerindeki tüm demirbaşlar ve özellikle şişme bot ve motorunu detaylı olarak belirttik. Şunu unutmayın, sigorta açısından şişme botun üzerinde tekne isminin yazılı olması gerekiyor. 

Son yıllarda yerli ve yabancı sigorta şirketleri teknelerde okyanus seviyesinde ehliyetli ve tecrübeli en az bir kişinin olmasını şart koşuyorlar. Aksi takdirde yüksek risk primleri uyguluyorlar veya sigorta yapmaktan sakınıyorlar. Sigorta şirketleri için teknenin yaşı ve armasının (rigging) yeni değiştirilmiş olması çok önemli.

Can salı yerleştirilmesi

 

* Tekne boyutu ve stabilite: 14-18 metrelik tekneler, dalga aralıklarına uyum sağlayarak konforlu seyir imkânı sunar. Aşırı büyük tekneler, tek başına veya az personel ile kullanımda zorluk yaratabilir. Ayrıca, teknenin stabilitesi ve dalga koşullarına uyumu, güvenli bir seyir için kritiktir.

* Ek donanımlar ve yapısal değişiklikler: Uzun yolculuklar için teknenin yapısal bütünlüğü, motor ve yakıt verimliliği, güvenlik ekipmanı ve acil durum planları önceden hazırlanmalıdır. Tekne üzerinde yapılacak modifikasyonlar, teknenin performansını ve güvenliğini artırabilir ancak bu değişikliklerin ağırlık ve denge stabilitesini bozmamasına dikkat edilmelidir.

- Jeneratör ve su yapıcı sistemler, enerji ihtiyacını karşılamak için eklenmeli. Ancak bu sistemler, teknenin dengesini bozmamalı. Güneş panelleri ve rüzgâr jeneratörleri mutlaka teknelere eklenmelidir. Güverteye konan güneş panelleri, hafif ve su geçirmez malzemelerden seçilmeli.

- İkinci buzdolabı veya çamaşır makinesi gibi konfor artırıcı ekipman, ancak 45 feet üzeri teknelerde kullanılmalı.

- Ekstra yakıt depoları, teknenin ağırlık merkezini değiştirebileceğinden profesyonel mühendislik desteği alınmalı. Ekstra yakıt depoları ile uzun mesafelerde yakıt sıkıntısı yaşanmaması sağlanabilir. 

Bizim ülkede evlerde sahibinin kafasına göre yerleşim planlarını değiştirme (kolon kesme, duvar kaldırma gibi) ve teknelerde su geçirmez bölmeleri, yüzdürücü takviyeli bölümleri başka amaçlar için kullanmak gibi bilim dışı tadilatlar yapma huylarımız maalesef vardır. Stabilitesi korunmayan doğrulma momentinin çalışmasını engelleyecek değişiklikler, okyanus dalgalarının tekneyi yatırması sırasında tehlike arz edebilecek ve teknenin devrilmesi gibi tehlikeli durumlar yaşanabilecek ve su alma durumunda yüzdürme, teknenin kaynama önleme özellikleri kaybolacaktır.

Şaft yatağı

 

Okyanus geçişlerinde alınması gereken güvenlik önlemleri

- Yangına karşı yapılacaklar ve ekibin hazırlığı talimi mutlaka yapılmalıdır. Yangın söndürücüler, yangın battaniyesi ve diğer yardımcı elemanların yeri herkes tarafından karanlıkta dahi bulunabilecek şekilde konumlandırılmalıdır. Servisleri mutlaka zamanında yapılmış olmalıdır.

- Su geçirmez bölmeler ve sintine pompaları düzenli test edilmeli, pompa sayısı artırılmalıdır. Seyir sırasında her vardiya değişimi yapan ekip (belki saat başı) özellikle sintine kuyusu, motor altı sintinesi ve şaft/kuyruk (sail drive için) çıkışlarını gözle herhangi bir kaçak başlaması durumuna karşı kontrol etmelidir. Bu kontroller talimlerin önemli bir parçası olmalı ve ekibin bunun sorumluluğunu ve gerekliliğini anlaması sağlanmalıdır.

- Teknenin altındaki tüm su alma ihtimali olan kinistinler ve onların sintinedeki valfleri elden geçirilmeli, zamanı gelip gelmediğine bakmadan yenilenmedir. (Ben beş-altı yılda bir değiştiriyorum.) Tabii bunlara tuvalet ve tanklarınınki de dahil. Dıştan hiçbir bozulma görülmemesine rağmen içten zayıflamış ve elektrolize uğramış olması muhtemeldir.

Eski kinistinler

 

- Motor şaftının tekne çıkışındaki yatağı (shaft seal), tekne altındaki braketin içindeki dışı sarı yataklama parçası (cutless bearing) değiştirilmeli.

- Salma cıvataları ve çevresi sıkı kontrol edilmeli ve sintine postalarının ince kontrolü yapılmalı.

- Yelken ve trim ayarları: Ana yelken triminde, pupa palangası ve balançina halatlarıyla yelkenin toru rüzgâr şiddetine göre ayarlanmalı. Sert havalarda yelken üst kısmından hava kaçırılarak teknenin yatması engellenmeli. Sağanak, ani rüzgârlara karşı camadan vurularak yelken küçültülmeli. Bunun eğitimi tüm ekip tarafından alınmalı ve pratiği yapılmadır. 

- Dalgaların tekneye geliş açıları rüzgârın geliş açısından öncelikli değerlendirilmeli ve seyir planlaması ve rota tercihleri bu durum açısından kararlaştırılmalıdır.

- Otopilotunuz en iyi yardımcınız olacak, imkanınız varsa en azından sadece piston kolundan bir yedek alabilirsiniz. İkinci otopilotu taktıran ve bir ay birini, diğer ay diğerini çalıştıranları da gördük. Otopilotun üzerine ağır yüklerin (dalgalar tarafından) binmemesi için yelken ve rota trimi önemlidir. 

- Seyir fenerleri için direk tepesine üçü bir arada (tricolor) modelinden bir yedek sistem kurulmalıdır. Özellikle yüksek okyanus dalgaları arasında seyir yaparken güverte seviyesi yerine bu yüksek seyir fenerleri size güvenli bir seyir sunar.

- Can salınızın Transocean tipi olması, ISO 9650 standartı, 24 saat üstü tipte olması ve kolay atılabilecek bir yerleşim düzeneğinde bulunması şart. Bizimkini kıç korkulukların dışında kendi braketi üzerinde sabitledik, birkaç saniye içinde denize atılabilecek bir kurulumda idi. Ani durumda bundan sorumlu personelin nasıl atacağının talimleri yapılmalıdır. Tekneyi terk kararında son söz sadece kaptanın sorumluluğudur.

Korozyona uğramış valflar

 

- Tekne için EPIRB (406 MHz) ve kişisel EPIRB (taşınabilir olan mesela SPOT- Garmin marka gibi) olmalıdır. Ayrıca chartplotter içinde en azından Transmit/Receiver B tipi AIS monte edilmelidir.

- Direk ve çarmıh tellerinin gerilimi kontrol edilmeli; kopmaları önlemek için profesyonel bakım yapılmalı. İyi bir armacı tarafından tüm arma, direk, bumba, teller eklem yerleri, pimleri kontrol ettirilip paslanan veya kopmaya yüz tutanlar yenilenmelidir. Bunların 

faturaları ve raporları saklanmalıdır.

- Güvertedeki makaralar ve vinçler, hareketli donanım elden geçirilmeli, yağlanmalı, koruyucu sprey sıkılmalı, sökülüp takılan (inner forestay) ikinci baş ıstıralya yerine sarma sistemi faydalı olacaktır. Yani iki adet sarma sistemli (furling) ön yelken düzeneği seyir zenginliği yaratır. Biri  %140 cenova, diğeri 

%110 flok ile rüzgârın geliş ve dalga açılarına göre değişik kombinasyonlar yaratılabilir. İkiz ön yelken kurulumu faydalı olacaktır.

- Yelkenlerin özellikle açık denizlerdeki sağanaklara dayanıklı bir kumaştan ve radyal kesim gibi kolay esnemeyecek bir şekilde dikilmesi iyi olacaktır. Yelken köşelerine takviyeler diktirilmelidir. Tüm halatlarınız yıpranmamış ve doğru cinste seçilmiş olmalı. Mandar, ıskota, bağlama ve yüzen halatların her biri için doğru seçimleri halat satıcınızdan öğrenebilirsiniz.

- Dümen mili ve onu tutan pimler kontrol edilerek milin derlinden burcunu gerekirse dümeni indirip değiştirmek gerekir. Rüzgâr dümeni hem yedek dümen hem de enerji tasarrufu açısından faydalı olacaktır. Dümen telleri, zinciri ve tüm sistem elle ve gözle dümenin altına girip kontrol edilmeli, WD40 ve gres yağı ile yağlama yapılmalı.

- Tekne zehirli boyasını en az 4 kat atıp, en az 150-200 mikron boya bırakmalı.

- Şaft ve pervane tutyaları değiştirilmeli. Pervaneyi temizleyip pervane zehirlisi atılmalıdır.

- Uzun yola çıkmadan buzdolabı ve klima gaz kontrolü eksikse tamamlanmalı. Kaçak olup olmadığı, buzdolabı kompresörü ve buzluğun tam kapasite çalışıp çalışmadığı kontrol edilmelidir.

- Tuvalet pompaları servis edilmeli ve en azından biri manuel olmalı. Yeterince yedeği alınmalı. Böyle ufak tamirler için yurt dışında dünyanın dolarını işçilik olarak ödemek istemiyorsanız ayrıca nasıl değiştirileceğinin öğrenilmesi şarttır.

- Su yapıcı düzenli çalıştırılmalı ve bakımları yapılmalı. Bu, membranın kurumasını önlemeye büyük ölçüde destek olacaktır. Yedek filtreleri önemli, bol yedek alın.

- Ana makine ve varsa jeneratörün en azından yağlarını, filtrelerini ve impeller’ini kendiniz değiştirmeyi öğrenmelisiniz.

- Birbirinden bağımsız çalışabilen iki veya üç değişik kapasitede elektrikli pompa ve bir manuel sintine pompası düzeneğine ihtiyacınız olacaktır. Bir tane de mobil, elle her yere gezdirilebilen, 12 volt çakmak soketinden çalıştırılan, girişi ve çıkışı hortumlu sintine pompası bulundurmanızı tavsiye ederiz.

Süzgeçli kinistinin değişimi

 

- Duş pompaları, sintine pompası ve hidrofor servis edilip yedekleri alınmalıdır. Gerekirse bozulmasa da değiştirilip boşa çıkan yedeğe alınmalıdır. Her birinden hiç açılmamış bir set her zaman kurtarıcınız olacaktır. Manuel sintine pompası mutlaka olmalı ve ekibe bunun kullanılması öğretilmelidir.

- Mazot bidonu ve onları güvertede taşıyacağınız bir düzenek, ayrıca bidondan tanka kolay yolla boşaltma sağlayan bir hortum düzeneği ile dalgalı havalarda mazot transferini dökmeden yapabilirsiniz.

- Son olarak iletişim için gittiğiniz ülkelerde kullanılabilecek eSIM tarzı ekstra bir SIM kartı telefonunuza indirmekte fayda var. Okyanus geçişlerinde ise bir Iridyum taşınabilir telefon yeterli olacaktır. Bunu acil durum çantasında (grab bag) tutabilirsiniz. Ayrıca teknede iletişim için son zamanlarda çoğu teknelerde Starlink uydu telefonu var. Bu çok net konuşma ve hızlı bir internet imkanı veriyor.  

Eğitim ve tecrübe doğanın size getireceği olumsuz koşulları engellemeye yetmez fakat acil durumlarda, en kısa zamanda ve en doğru müdahaleyi yapma yetisi verir.

Üçlü yelken